Englishافسردگی همیشه به شکل یک بحران شدید و ناگهانی ظاهر نمیشود. گاهی فرد سالها با احساس غم، بیحوصلگی، ناامیدی و کاهش انرژی زندگی میکند، بدون اینکه بداند این وضعیت یک اختلال روانشناختی قابل درمان است. بسیاری از افراد تصور میکنند که «اخلاقشان همین است» یا «همیشه آدم غمگینی بودهاند»، در حالی که ممکن است به اختلال افسردهخویی یا دیستایمیا (Dysthymia) مبتلا باشند.
دیستایمیا که امروزه در منابع علمی با عنوان اختلال افسردگی پایدار (Persistent Depressive Disorder یا PDD) نیز شناخته میشود، نوعی افسردگی مزمن است که شدت آن معمولا از افسردگی اساسی کمتر است، اما به دلیل ماندگاری طولانی، میتواند تاثیر عمیقی بر کیفیت زندگی، روابط، شغل و سلامت جسم و روان فرد بگذارد.
در این مقاله به طور کامل با علائم، علل، روشهای درمان، تفاوت دیستایمیا با افسردگی اساسی و راهکارهای مقابله با آن آشنا میشویم.
اختلال افسردهخویی (دیستایمیا) چیست؟
اختلال افسردهخویی نوعی افسردگی مزمن است که در آن فرد برای مدت طولانی احساس غم، ناامیدی یا بیانگیزگی را تجربه میکند. برخلاف افسردگی اساسی که معمولا به صورت دورهای و با شدت زیاد بروز میکند، دیستایمیا آرامتر اما ماندگارتر است.
طبق معیارهای تشخیصی، اگر خلق افسرده در بزرگسالان حداقل دو سال و در کودکان و نوجوانان حداقل یک سال ادامه داشته باشد، احتمال ابتلا به این اختلال مطرح میشود.
در این مدت، فرد ممکن است تنها برای چند هفته احساس بهتری داشته باشد، اما دوباره علائم بازگردند. همین موضوع باعث میشود بسیاری از مبتلایان تصور کنند این حالت بخشی از شخصیت آنهاست.
علائم اختلال افسردهخویی
شدت علائم در افراد مختلف متفاوت است، اما معمولا چند مورد از نشانههای زیر به صورت همزمان وجود دارند.
احساس غم و اندوه مداوم
فرد بیشتر روزها احساس ناراحتی، پوچی یا غم دارد، حتی اگر دلیل مشخصی برای آن وجود نداشته باشد.
کاهش انرژی و خستگی همیشگی
انجام کارهای روزمره دشوار میشود و فرد حتی پس از استراحت نیز احساس خستگی میکند.
کاهش اعتمادبهنفس
افراد مبتلا اغلب خود را ناتوان، شکستخورده یا بیارزش میدانند و موفقیتهای خود را نادیده میگیرند.
ناامیدی نسبت به آینده
یکی از ویژگیهای مهم دیستایمیا، دید منفی نسبت به آینده و کاهش امید به بهتر شدن شرایط است.
اختلال خواب
برخی افراد دچار بیخوابی میشوند و برخی دیگر بیش از حد معمول میخوابند، اما در هر دو حالت احساس شادابی ندارند.
تغییر اشتها
ممکن است اشتهای فرد کاهش یابد یا برعکس، برای کاهش فشار روانی به پرخوری روی بیاورد.
کاهش تمرکز
تصمیمگیری، مطالعه، انجام کارهای ذهنی یا حتی دنبال کردن یک مکالمه برای فرد دشوار میشود.
کاهش لذت از زندگی
فعالیتهایی که قبلا لذتبخش بودند، دیگر جذابیت خود را از دست میدهند و فرد انگیزهای برای انجام آنها ندارد.
بیشتر بخوانید: افسردگی پیش از بارداری؛ علائم، دلایل، خطرات و روشهای درمان
تفاوت دیستایمیا با افسردگی اساسی
بسیاری از افراد این دو اختلال را با یکدیگر اشتباه میگیرند، در حالی که تفاوتهای مهمی بین آنها وجود دارد.
| دیستایمیا | افسردگی اساسی |
|---|---|
| شدت علائم کمتر است | علائم شدیدتر هستند |
| مدت بیماری طولانیتر است | معمولا به صورت دورهای رخ میدهد |
| فرد معمولا عملکرد روزانه خود را حفظ میکند | عملکرد فرد ممکن است به شدت مختل شود |
| سالها ادامه پیدا میکند | ممکن است چند هفته یا چند ماه طول بکشد |
البته ممکن است فرد مبتلا به دیستایمیا، همزمان یک دوره افسردگی اساسی را نیز تجربه کند که به آن افسردگی دوگانه (Double Depression) گفته میشود.
علت ابتلا به دیستایمیا چیست؟
هیچ عامل واحدی باعث ایجاد این اختلال نمیشود و معمولا مجموعهای از عوامل در بروز آن نقش دارند.
عوامل ژنتیکی
اگر یکی از اعضای خانواده سابقه افسردگی یا سایر اختلالات خلقی داشته باشد، احتمال ابتلا افزایش پیدا میکند.
تغییرات شیمیایی مغز
عدم تعادل برخی انتقالدهندههای عصبی مانند سروتونین، دوپامین و نورآدرنالین میتواند در ایجاد افسردگی نقش داشته باشد.
تجربه رویدادهای استرسزا
از دست دادن عزیزان، مشکلات مالی، طلاق، فشارهای شغلی یا تجربه آسیبهای دوران کودکی میتوانند زمینهساز این اختلال باشند.
ویژگیهای شخصیتی
افرادی که کمالگرا هستند، اعتمادبهنفس پایینی دارند یا دنیا را به شکل منفی میبینند، بیشتر در معرض ابتلا قرار دارند.
بیماریهای جسمی
برخی بیماریهای مزمن مانند مشکلات تیروئید، بیماریهای قلبی یا دردهای مزمن نیز میتوانند خطر ابتلا به افسردگی پایدار را افزایش دهند.
دیستایمیا چه تاثیری بر زندگی فرد دارد؟
اگر این اختلال درمان نشود، میتواند تقریبا تمام ابعاد زندگی را تحت تاثیر قرار دهد.
از جمله پیامدهای آن میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کاهش عملکرد شغلی و تحصیلی
- کاهش کیفیت روابط خانوادگی و عاطفی
- انزوا و دوری از جمع
- کاهش اعتمادبهنفس
- افزایش احتمال سوءمصرف مواد
- افزایش خطر ابتلا به افسردگی اساسی
به همین دلیل، تشخیص زودهنگام و شروع درمان اهمیت زیادی دارد.
چگونه دیستایمیا تشخیص داده میشود؟
تشخیص این اختلال تنها توسط روانشناس یا روانپزشک انجام میشود.
متخصص با بررسی سابقه فرد، مدت زمان علائم، شدت آنها، شرایط زندگی و گاهی انجام پرسشنامههای استاندارد، به تشخیص میرسد.
در برخی موارد نیز ممکن است برای رد بیماریهای جسمی، آزمایشهایی مانند بررسی عملکرد تیروئید درخواست شود.
درمان اختلال افسردهخویی
خبر خوب این است که دیستایمیا قابل درمان است و بسیاری از افراد با دریافت درمان مناسب، کیفیت زندگی خود را دوباره به دست میآورند.
رواندرمانی
یکی از موثرترین روشهای درمان، درمان شناختی رفتاری (CBT) است.
در این روش، فرد یاد میگیرد افکار منفی و الگوهای ناکارآمد ذهنی را شناسایی و اصلاح کند و مهارتهای جدیدی برای مدیریت احساسات و مشکلات زندگی بیاموزد.
دارودرمانی
در برخی افراد، روانپزشک ممکن است داروهای ضدافسردگی تجویز کند. مصرف این داروها باید تنها تحت نظر پزشک انجام شود و قطع یا تغییر آنها بدون مشورت متخصص توصیه نمیشود.
اصلاح سبک زندگی
در کنار درمان تخصصی، برخی تغییرات سبک زندگی میتوانند روند بهبود را تسریع کنند.
- فعالیت بدنی منظم
- خواب کافی و منظم
- تغذیه سالم
- کاهش مصرف الکل و مواد مخدر
- حفظ ارتباط با خانواده و دوستان
- انجام فعالیتهای لذتبخش و هدفمند
آیا دیستایمیا بدون درمان از بین میرود؟
در برخی افراد ممکن است شدت علائم به طور موقت کاهش پیدا کند، اما در بیشتر موارد این اختلال بدون درمان سالها ادامه پیدا میکند و حتی ممکن است به افسردگی شدیدتر تبدیل شود.
به همین دلیل، مراجعه به متخصص سلامت روان در همان ماههای ابتدایی بروز علائم میتواند از مزمن شدن مشکلات جلوگیری کند.
چه زمانی باید به روانشناس مراجعه کنیم؟
اگر بیش از دو هفته احساس غم، ناامیدی یا بیانگیزگی دارید و این احساسات به تدریج در حال طولانی شدن هستند، بهتر است با یک روانشناس مشورت کنید. همچنین اگر این علائم باعث شدهاند عملکرد شغلی، تحصیلی، روابط یا کیفیت زندگی شما کاهش پیدا کند، دریافت کمک حرفهای ضروری است.
هرچه درمان زودتر آغاز شود، احتمال بهبود کامل و بازگشت به زندگی عادی بیشتر خواهد بود.
جمعبندی
اختلال افسردهخویی یا دیستایمیا یکی از شایعترین اختلالات خلقی است که به دلیل مزمن بودن، گاهی سالها تشخیص داده نمیشود. بسیاری از افراد تصور میکنند غم دائمی یا بیانگیزگی بخشی از شخصیت آنهاست، در حالی که این وضعیت یک بیماری قابل درمان است. رواندرمانی، دارودرمانی در صورت نیاز و اصلاح سبک زندگی میتوانند به کاهش علائم و افزایش کیفیت زندگی کمک کنند. اگر احساس میکنید مدتهاست با این علائم زندگی میکنید، مراجعه به یک متخصص سلامت روان میتواند آغاز مسیر بهبودی باشد.