Englishبسیاری از افراد ممکن است گاهی از بخشی از ظاهر خود رضایت نداشته باشند؛ اما در اختلال بدشکلی بدن، این نگرانی از حد معمول فراتر میرود و به یک اشتغال ذهنی شدید تبدیل میشود. فرد ساعتها درگیر نقصی میشود که یا وجود خارجی ندارد یا آنقدر جزئی است که دیگران متوجه آن نمیشوند. این نگرانی میتواند زندگی روزمره، روابط اجتماعی، تحصیل و شغل فرد را تحت تاثیر قرار دهد.
اختلال بدشکلی بدن چیست؟
اختلال بدشکلی بدن (Body Dysmorphic Disorder یا BDD) یک اختلال روانشناختی است که در آن فرد به شکل وسواسگونه روی یک یا چند نقص ظاهری تمرکز میکند. این نقصها معمولا برای دیگران قابل مشاهده نیستند یا بسیار جزئی به نظر میرسند، اما فرد مبتلا آنها را بسیار بزرگ، زشت یا غیرقابل تحمل میبیند.
افراد مبتلا ممکن است بارها خود را در آینه بررسی کنند، ظاهرشان را با دیگران مقایسه کنند یا دائما از اطرافیان درباره ظاهر خود اطمینانخواهی کنند. با این حال، حتی دریافت تایید دیگران نیز معمولا نگرانی آنها را کاهش نمیدهد.
علائم اختلال بدشکلی بدن
نشانههای این اختلال میتواند از فردی به فرد دیگر متفاوت باشد، اما برخی از رایجترین علائم عبارتاند از:
- درگیری ذهنی شدید با یک نقص ظاهری واقعی یا خیالی
- نگاه کردن مکرر به آینه یا برعکس، اجتناب از آینه
- مقایسه مداوم ظاهر خود با دیگران
- صرف زمان زیاد برای آرایش، اصلاح یا پوشاندن نقص مورد نظر
- درخواست مکرر اطمینان از اطرافیان درباره ظاهر خود
- احساس شرم، خجالت یا اضطراب شدید درباره چهره یا بدن
- اجتناب از حضور در جمعها و موقعیتهای اجتماعی
- مراجعه مکرر برای جراحیهای زیبایی یا اقدامات زیبایی بدون رضایت پایدار از نتیجه
- افت عملکرد در تحصیل، کار یا روابط اجتماعی به دلیل درگیری ذهنی با ظاهر
افراد مبتلا معمولا روی چه بخشهایی از بدن تمرکز میکنند؟
تمرکز این افراد میتواند روی هر بخشی از بدن باشد، اما برخی نواحی بیشتر از سایر قسمتها مورد توجه قرار میگیرند:
- بینی
- پوست صورت و جوشها
- موها و ریزش مو
- فرم صورت
- دندانها
- عضلات بدن
- اندازه سینه یا اندامهای تناسلی
در برخی مردان، نوعی از این اختلال به نام «بدشکلی عضلانی» دیده میشود که فرد دائما احساس میکند عضلاتش به اندازه کافی بزرگ یا قوی نیستند، حتی اگر از نظر دیگران بدن عضلانی و متناسبی داشته باشد.
مهمترین علل اختلال بدشکلی بدن
پژوهشگران هنوز علت دقیق این اختلال را نمیدانند، اما به نظر میرسد مجموعهای از عوامل زیستی، روانشناختی و محیطی در شکلگیری آن نقش داشته باشند.
برخی عوامل خطر عبارتاند از:
- سابقه خانوادگی اختلال بدشکلی بدن یا اختلال وسواس فکری-عملی
- تجربه تمسخر، تحقیر یا زورگویی در کودکی
- کمالگرایی افراطی
- فشارهای اجتماعی درباره زیبایی و ظاهر
- اضطراب یا افسردگی
- تفاوت در عملکرد برخی نواحی مغز و سیستم سروتونین
بیشتر بخوانید: کمالگرایی چیست و چگونه آرامش روان را از ما میگیرد؟
تفاوت اختلال بدشکلی بدن با نارضایتی معمول از ظاهر
بسیاری از افراد از بخشی از ظاهر خود رضایت کامل ندارند؛ اما در اختلال بدشکلی بدن، نگرانی آنقدر شدید است که ساعتهای زیادی از روز را به خود اختصاص میدهد و باعث اختلال در زندگی فرد میشود.
به عبارت دیگر، مشکل اصلی تنها وجود یک نقص ظاهری نیست، بلکه میزان اشتغال ذهنی، اضطراب و تاثیر آن بر عملکرد روزمره است.
عوارض اختلال بدشکلی بدن
در صورت عدم درمان، این اختلال میتواند پیامدهای جدی به همراه داشته باشد:
- کاهش عزتنفس
- انزوای اجتماعی
- افسردگی شدید
- اضطراب اجتماعی
- اختلال وسواس فکری-عملی
- اختلالات خوردن
- افکار خودکشی
درمان اختلال بدشکلی بدن
خبر خوب این است که این اختلال قابل درمان است و بسیاری از افراد با دریافت کمک تخصصی بهبود قابل توجهی را تجربه میکنند.
درمان شناختی-رفتاری (CBT)
مؤثرترین روش درمانی برای اختلال بدشکلی بدن، درمان شناختی-رفتاری است. در این روش فرد یاد میگیرد افکار منفی و تحریفشده درباره ظاهر خود را شناسایی کرده و آنها را به چالش بکشد. همچنین رفتارهای وسواسگونه مانند چک کردن مداوم آینه یا مقایسه خود با دیگران کاهش مییابد.
دارودرمانی
در برخی موارد، روانپزشک ممکن است داروهای ضدافسردگی بهویژه مهارکنندههای بازجذب سروتونین (SSRIs) را تجویز کند. این داروها میتوانند شدت افکار وسواسی و اضطراب مرتبط با ظاهر را کاهش دهند.
حمایت خانواده و اطرافیان
حمایت عاطفی، پرهیز از قضاوت و تشویق فرد به دریافت کمک حرفهای میتواند نقش مهمی در روند درمان داشته باشد.
چه زمانی باید به متخصص مراجعه کرد؟
اگر نگرانی درباره ظاهر بخش زیادی از زمان روزانه شما را اشغال کرده، باعث اجتناب از حضور در اجتماع شده یا بر روابط، تحصیل و کارتان تاثیر گذاشته است، بهتر است با روانشناس یا متخصص مشورت کنید. اختلال بدشکلی بدن معمولابدون درمان بهبود نمییابد و ممکن است به مرور شدت پیدا کند.
جمعبندی
اختلال بدشکلی بدن یک مشکل روانشناختی جدی است که در آن فرد به شکل افراطی روی نقصهای ظاهری واقعی یا خیالی تمرکز میکند. این اختلال فراتر از نارضایتی معمول از ظاهر است و میتواند کیفیت زندگی، روابط و سلامت روان فرد را به شدت تحت تاثیر قرار دهد. تشخیص زودهنگام و درمان مناسب، بهویژه درمان شناختی-رفتاری و در برخی موارد دارودرمانی، میتواند به بهبود قابل توجه علائم کمک کند.